Jak kiedyÅ› pisaÅ‚em, fotografia to sztuka przy której wydaje siÄ™, że można żyć bez matematyki. Niby można, ale nie do koÅ„ca. Wzory siÄ™ przydajÄ… pozwalajÄ…c obliczyć kilka ciekawych parametrów zespoÅ‚u aparat-obiektyw-fotografowany obiekt, takich jak odlegÅ‚ość hiperfokalna, gÅ‚Ä™bia ostroÅ›ci, itp, itd….

JeÅ›li popatrzymy na wzory użyteczne w fotografii i zwiÄ…zane z ostroÅ›ciÄ…, zauważymy tam pewnÄ… tajemniczÄ… wartość: Å›rednica krążka rozproszenia (Circle of Confusion, CoC). Jak zajrzymy gÅ‚Ä™biej do opisów wzorów, dowiemy siÄ™, że Å›rednica krążka rozproszenia (dalej bÄ™dÄ™ stosowaÅ‚ skrót “CoC“) w jakiÅ› sposób zależy od rodzaju aparatu: jest inna dla aparatów Å›rednioformatowych, inna dla maÅ‚oobrazkowych, a dla aparatów cyfrowych zależy od producenta i modelu (tak naprawdÄ™ zależy od fizycznych wymiarów matrycy). Można znaleźć tabelki, z których dowiemy siÄ™, że:

• dla aparatów na bÅ‚onÄ™ 36mm (format 135) i lustrzanek FF (Full Frame) CoC = 0,03mm
• wiÄ™kszość lustrzanek cyfrowych Nikona i Pentaxa to CoC = 0,02mm
• wiÄ™kszość lustrzanek cyfrowych Canona to CoC = 0,019mm
• taka dSLR Olympusa to CoC = 0,015mm
• a dSLR Sony to znów CoC = 0,02mm
• w kompaktach można dÅ‚ugo wymieniać i nijak nie zapamiÄ™tać….

OK, ale co to jest ten krążek rozproszenia? Tak fizycznie, realnie, namacalnie… I tu pojawia siÄ™ problem: krążek rozproszenia nie jest wartoÅ›ciÄ… namacalnÄ…. Jest to przyjÄ™ty maksymalny rozmiar rozmycia punktu Å›wietlnego (na elemencie Å›wiatÅ‚oczuÅ‚ym, po przejÅ›ciu przez obiektyw) który jest postrzegany przez ludzkie oko jako ostry, przy oglÄ…daniu powiÄ™kszenia z odlegÅ‚oÅ›ci 25cm. Innymi sÅ‚owy, jest to wartość subiektywna, zależna od stopnia powiÄ™kszenia i zdolnoÅ›ci percepcji ludzkiego oka.

Jako taki, krążek rozproszenia zależy od następujących czynników:

1. Zdolności percepcyjnych ludzkiego oka - dla większości osób, minimalna odległość wygodnego patrzenia to około 25cm

2. Wymiarów oglądanego obrazu/powiększenia/odbitki - Przy polu widzenia około 60 stopni i odległości 25cm, pole widzenia ludzkiego oka obejmuje obszar o przekątnej 30cm

3. Stopnia powiększenia oryginalnego obrazy zarejestrowanego na elemencie światłoczułym (film, klisza, matryca). Im powiększenie jest większe, tym krążek rozproszenia musi być mniejszy aby zachować ostrość. Generalizując dalej w kontekście fotografii cyfrowej: mniejsza matryca, mniejszy krążek rozproszenia

OK, wiemy już sporo, teraz jeszcze wypada dowiedzieć się, jak można obliczyć krążek rozproszenia dla swojego aparatu.

Ogólnie, średnica krążka rozproszenia może być wyliczona ze wzoru:

CoC [mm] = oczekiwana odległość oglądania (cm) / oczekiwana rozdzielczość dla odległości 25 cm (linii/mm) / współczynnik powiększenia / 25

Jednak w fotografii przyjęło się korzystanie z innej formuły:

CoC [mm] = d / 1500,

gdzie d oznacza długość przekątnej elementu światłoczułego w aparacie (matryca, błona, klisza). Aby było weselej, nie jest to jedyny wzór na średnicę krążka rozproszenia. Czasami przyjmuje się, że CoC = d / 1730 [tak zwana formuła Zeissa]. Oliwy do ognia dolewa Kodak, który zaproponował (firma, a nie człowiek o nazwisku Kodak), aby do wyznaczania CoC użyć 2 minut łuku (oj, zaczyna się matematyczny bełkot) i w związku z tym, CoC ≈ f / 1720 (gdzie f to oczywiście ogniskowa obiektywu).

Na podstawie powyższych przykładów widać, że sprawa wielkości krążka rozproszenia nie jest jednoznaczna. Kilka wzorów, kilka podejść, różne wartości, a wszystko i tak zależy od percepcji ludzkiego oka. Z tego powodu proponuję zapomnieć o powyższych wzorach i używać wyłącznie ogólnie przyjętych i najczęściej spotykanych wartości.

Poniżej tabelka z kilkoma przykładowymi średnicami krążka rozproszenia dla różnych formatów elementu światłoczułego.

Więcej o krążku rozproszenia można przeczytać w Wikipedii (po angielsku)